Aksiyon sineması izleyicileri savaş uçaklarından fırlatılmayı genellikle düşman elinden kurtulmanın en havalı yolu olarak görüyor.
Ancak Hollywood yapımlarının seyirciye sunduğu bu şatafatlı sahneler gerçeği yansıtmaktan oldukça uzak.
Gerçek dünyada bir savaş uçağından fırlatılmak binlerce parçanın kusursuz çalışmasını gerektiren karmaşık bir mekanik süreç.
Bu yüzden usta pilotlar fırlatma koltuğunu sadece hayatta kalmak için başka hiçbir çareleri kalmadığında kullanıyor.
SES HIZINI AŞAN BİR UÇAKTAN ATLAMAK RİSKLİ
Hareket halindeki herhangi bir araçtan atlamak bile insan doğası için büyük tehlikeler barındırıyor. Söz konusu araç ses hızının iki katına ulaşabilen bir savaş uçağı olduğunda ise hayatta kalma şansı pamuk ipliğine bağlanıyor.
Fırlatma prosedürünün nasıl işleyeceği pilotun kullandığı jetin modeline ve donanımına göre değişiklik gösteriyor.
Kokpitteki fırlatma halkasının çekilmesiyle birlikte saniyeler içinde binlerce hareketli parça devreye girerek koltuğu hızla dışarı atıyor.
Bazı modern uçaklarda koltuğun üzerindeki cam tavan gövdeden tamamen ayrılarak pilota güvenli bir çıkış yolu hazırlıyor.
Kimi modellerde ise bu cam tavan özel patlayıcılarla parçalanarak ya da koltuğun çarpmasıyla kırılarak fırlatma işlemine olanak tanıyor.
18 G KUVVETİ PİLOTLARI ZORLUYOR
Fırlatma anında pilotları bekleyen en büyük tehlike aracın dışına çıkarken maruz kaldıkları inanılmaz fiziksel baskı oluyor.
Roketlerin ateşlenmesiyle birlikte pilotun bedeni bir anda 18 G gibi korkunç bir kuvvete karşı tamamen savunmasız kalıyor.
Özel eğitim almamış sıradan bir insanın sadece 5 G kuvvetinde bile bilincini kaybettiği bilimsel olarak biliniyor.
Bu devasa basınca ek olarak yüksek irtifalardaki dondurucu soğuklar ve düşük oksijen seviyesi de pilotların hayatını doğrudan tehdit eden etkenler arasında.
Akıllı sensörler sayesinde paraşüt ancak pilot güvenli bir nefes alma irtifasına indiğinde otomatik olarak açılıyor.
Böylece oksijensiz ortamda bilincin kapanması ve havada donma tehlikesi gibi ölümcül senaryoların önüne geçilmeye çalışılıyor.
ÇİFT KİŞİLİK UÇUŞLARDA ZAMANLAMA ÖNEMLİ
Fırlatma esnasında koltuğun altına yerleştirilen güçlü roketler pilotu hızla hareket halindeki uçaktan uzağa fırlatıyor. İki kişilik uçuşlarda sistem her iki pilotu da birbirine çarpmamaları için farklı yönlere doğru havaya savuruyor.
Bu tür acil durumlarda ön koltuktaki roketlerin alevlerinden korunmak için her zaman önce arka koltuktaki personelin fırlatılması gerekiyor.
Tüm bu ince hesaplamalar saniyenin onda biri gibi inanılmaz kısa süreler içinde gerçekleşerek hayat kurtarıyor.
İngiliz üretici Martin-Baker tarafından tasarlanan Mk16 fırlatma koltuğu bu sürecin en ilginç örneklerinden biri.
Bu sistemde ana paraşütten hemen önce koltuğu havada sabitlemek için "denge" adı verilen özel bir paraşüt açılıyor.
Ayrıca koltuğun her iki yanında açılan paneller pilotun havada düz bir pozisyonda kalmasını sağlayarak tehlikeli dönüşleri engelliyor.
Tüm bu üst düzey güvenlik önlemlerine rağmen fırlatma işlemi sırasında pilotların ciddi şekilde yaralanması kaçınılmaz olabiliyor.
YARALANMA ORANLARI
Yapılan akademik araştırmalar savaş uçağından fırlatılma vakalarının yaklaşık yüzde 30'unda ciddi yaralanmalar yaşandığını gözler önüne seriyor.
En sık karşılaşılan sağlık sorunları arasında şiddetli kafa travmaları ve tehlikeli omurga kırıkları ilk sıralarda yer alıyor.
Bu korkunç süreci bizzat yaşayan pilotlar fırlatma anını tamamen kontrol dışı ve son derece rahatsız edici bir durum olarak tanımlıyor.
Yaşanan yoğun fiziksel travmalar aylar süren ağrılara ve uzun vadeli tıbbi komplikasyonlara yol açabiliyor.
Çok nadir görülse de sistemdeki hatalar nedeniyle fırlatma mekanizmasının kazara tetiklendiği olaylar da var.
Yine de bir pilotun fırlatma koltuğuyla başarılı bir şekilde hayatta kalması savaş uçağı mühendisliğinin ne kadar gelişmiş olduğunu kanıtlıyor.
