Bilim insanları, Türkiye'nin Orta Anadolu Platosu altında, özellikle Konya Havzası çevresinde, yer kabuğunda uzun süredir gözlemlenen garip bir hareketlenmenin nedenini ortaya koydu.
Nature Communications'da yayımlanan araştırmaya göre bu bölgede yüzeyde çökme gibi görünen süreç, derinlerde yer kabuğunun aşağı doğru damlaması anlamına gelen çok aşamalı litosferik damlatma adlı jeodinamik bir olgudan kaynaklanıyor.
Uydu verileri ile sismik ölçümler, Konya Havzası'nın çevresindeki Orta Anadolu Platosu'nun genel olarak yükselmesine rağmen, bu havzanın merkezindeki zemin seviyesinin yavaş ama sürekli aşağı doğru hareket ettiğini ortaya koydu.
Bu durum, bölgede yüzeyde hissedilen bir erime etkisi olarak halk arasında dile getirildi, ancak bilimsel açıklama bundan çok daha karmaşık.
Araştırma, yer kabuğunun en alt katmanlarındaki kayan ve yoğunlaşan malzemelerin yer çekimiyle yakınındaki daha akışkan manto tabakasına doğru sarktığını gösteriyor.
Bu ağırlaşmış kütle, zamanla aşağı doğru çekildikçe yüzeydeki kayaçların da göçmesine yol açıyor ve havzanın derinleşmesine neden oluyor.
Çalışmayı yürüten ekip, uydu, sismik ve yerçekimi verilerini bir araya getirerek bu süreci haritaladı. Bu veri setleri, Konya Havzası'nın altında yoğun ve kalınlaşmış bir kabuk yapısı ile manto anomalisi olduğunu gösterdi. Bu da, ilginç bir şekilde, yüzeydeki çökmenin derinlerdeki jeodinamik hareketler sonucu meydana geldiğini doğruladı.
Araştırmada yer alan bilim insanlarından biri, bu fenomenin, kabuk ağırlığı arttığında yer çekiminin etkisiyle mantoya doğru sarkma eğilimine giren malzemenin çözülmesi ve aşağı doğru “damlaması” ile açıklanabileceğini belirtiyor. Bu süreç, yerkabuğu eriyor gibi görünse de gerçekte derinlerdeki sıcak ve yoğun kayaçların hareket etmesinden ibaret.
Araştırma ekibi, bu damlatma sürecinin yalnızca Türkiye'ye özgü olmadığını, diğer yüksek plato alanlarında da benzer mekanizmaların tespit edildiğini vurguluyor. Bu bulgu, yerkabuğunun dinamik yapısının daha geniş jeolojik evrim süreçlerine ışık tutabileceğini gösteriyor.
Sonuç olarak, Türkiye'nin yer kabuğunun eridiği ifadesi teknik olarak doğru olmasa da, jeologlar yerin derinlerinde gerçekleşen litosferik damlatma adı verilen yeni bir sürecin yüzeydeki çökme hareketlerini güçlü şekilde etkilediğini belirtiyorlar. Bu bulgular, ülkemizin iç jeodinamik yapısına ilişkin anlayışı önemli ölçüde genişletiyor.
