Özel uzay uçuşları rutin hale gelirken, Dünya'nın üst atmosferi beklenmedik bir tehditle karşı karşıya kaldı.
Her fırlatma, egzoz ve yakıt kalıntılarının ozon tabakası ile reaksiyona girerek yaşamı koruyan bu tabakayı incelttiği yeni bir denklemi ortaya koyuyor.
1980'lerde kloroflorokarbonların (CFC'ler) yarattığı kriz, 1987 Montreal Protokolü ile çözülmüş ve ozon tabakası iyileşme sürecine girmişti.
Ancak 2019'dan bu yana iki kattan fazla artan ticari fırlatmalar, atmosferde sessizce yeni bir hasar dönemi başlatıyor.
EGZOZDAKİ GİZLİ TEHLİKE: KLOR VE İS
Stratosferi geçen her görev, katı yakıtlardan çıkan klor ve yakıt yanmalarından kaynaklanan siyah karbon isi gibi kimyasal bir parmak izi bırakıyor.
Bu kalıntılar, üst atmosferde ozon tabakasını en kırılgan olduğu yerde parçalayan reaksiyonları tetikliyor.
Roketlerden kaynaklanan ozon kaybına en büyük katkıyı gaz halindeki klor ve is sağlıyor. Klor, ozon moleküllerini katalitik olarak yok ederken, is orta atmosferi ısıtarak aynı reaksiyonları hızlandırıyor.
YÜKSEK BÜYÜME SENARYOSU FELAKET GETİREBİLİR
Konuyla ilgili modellemeler, küresel roket fırlatmaları için yüksek büyüme senaryosunda (yılda yaklaşık 2.040 fırlatma) ozon kaybının Antarktika genelinde yaklaşık %4'e yükselebileceğini gösteriyor.
Bilim insanları, küçük değişikliklerin bile iyileşmeyi yavaşlatabileceği ve onlarca yıllık ilerlemeyi zayıflatabileceği konusunda uyarıyor.
Daha temiz itici güçler olmadan, büyüyen endüstri Montreal Protokolü'nün kazanımlarını boşa çıkarabilir.
RİSK SADECE FIRLATMAYLA SINIRLI DEĞİL
Tehlike sadece fırlatmada değil, aynı zamanda alçak Dünya yörüngesindeki uyduların atmosfere yeniden girerken yanmasında da yatıyor. Bu yanma, ozonu doğrudan tüketen azot oksitler ve metal tozu salıyor.
Bu yeniden giriş etkileri mevcut modellere tam olarak dahil edilmedi. Uydu takımyıldızları çoğaldıkça, toplam ozon etkisinin mevcut tahminlerin öngördüğünden daha büyük olması bekleniyor.
