NASA’nın yeni nesil uzay teleskobu SPHEREx, Mart 2025’teki fırlatılışının ardından evreni bugüne kadar görülmemiş bir ayrıntı düzeyinde haritalamayı başardı.
Teleskop, insan gözünün algılayamadığı kızılötesi dalga boylarında, tüm gökyüzünü 102 farklı renkte tarayarak tarihte ilk kez bu ölçekte bir kozmik mozaik oluşturdu.
Altı ay süren sistematik taramalar sonucunda elde edilen bu harita, bilim insanlarına Büyük Patlama’dan hemen sonraki dönemde yaşanan dramatik olayların evrenin bugünkü yapısını nasıl şekillendirdiğini inceleme fırsatı sunuyor.
SPHEREx verileri sayesinde yüz milyonlarca galaksinin yalnızca gökyüzündeki konumu değil, evrendeki derinlikleri de ölçülebilecek. Böylece galaksilerin üç boyutlu dağılımı ortaya çıkarılarak, evrenin ilk anlarındaki enflasyon sürecine dair yeni ipuçları elde edilmesi hedefleniyor.
DAHA DA HASSAS HALE GELECEK
Günde yaklaşık 14,5 kez Dünya’nın kutupları arasında dolaşan SPHEREx, her gün gökyüzünde dairesel bir şerit boyunca binlerce görüntü topluyor.
Dünya’nın Güneş etrafındaki hareketiyle birlikte teleskobun görüş alanı sürekli değişiyor ve bu sayede altı ayın sonunda gökyüzünün tamamı taranmış oluyor. Aralık 2025 itibarıyla tamamlanan ilk tüm gökyüzü haritası, önümüzdeki iki yıl içinde yapılacak ek taramalarla daha da hassas hale getirilecek.
SPHEREx’i benzersiz kılan en önemli unsur, geniş görüş alanını yüksek renk çeşitliliğiyle birleştirmesi. Önceki görevler tüm gökyüzünü tarasa da bu kadar fazla dalga boyunda veri üretememişti.
James Webb Uzay Teleskobu çok daha ayrıntılı gözlemler yapabilse de, SPHEREx’in kapsadığı alanın yanında oldukça sınırlı kalıyor. Altı dedektör ve her biri 17 renkli filtreye sahip özel tasarımı sayesinde SPHEREx, her görüntüyü adeta 102 ayrı harita olarak kaydediyor.
Toplanan veriler yalnızca evrenin erken dönemlerini değil, Samanyolu’ndaki yaşamın temel yapı taşlarının dağılımını da anlamaya katkı sağlayacak. NASA, SPHEREx verilerini bilim dünyasıyla birlikte kamuya da açık hale getirerek, evrenin görünmeyen ışığında saklı hikâyelerin daha geniş bir çevre tarafından keşfedilmesini amaçlıyor.
